De tafelwijn die super werd

Ze zijn in de supermarkt niet te vinden. Maar er zijn genoeg wijnimporteurs die je een Super Toscan kunnen bezorgen. Weer eens iets anders bij de feestmaaltijd dan van ‘meer van ’t zelfde’. Wel aan de prijs, want de topmerken zitten al gauw aan de 100 euro per fles. Super Toscans zijn kwalitatief hoogwaardige rode wijnen met Toscaanse wortels. Een wijnsoort met een verhaal, dat Sybren Zeilstra – verkoper bij het in Italiaanse wijnen gespecialiseerde bedrijf Vinites – graag vertelt.

Wijnboeren zijn, vanuit hun eigen microklimaat, altijd op zoek naar het meest perfecte druivenras of de ideale mix om wijn van te maken. Maar ze moeten wel aan wijnbouwregels voldoen. ‘De wet verplicht om bepaalde druivenrassen in een gelimiteerd gebied te gebruiken. Bijvoorbeeld: in de Bourgogne de pinot noir en de chardonnay. En in de Bordeaux cabernet sauvignon en merlot.’

En zo gaat het ook in Italië. Zeilstra: ‘In de jaren ‘70 was er een groep rebelse wijnboeren in het Toscaanse Bolgheri die in plaats van met sangiovese met Bordeaux-druiven ging werken.

Die zouden betere resultaten geven in het lokaal koelere klimaat. Maar merlot, cabernet sauvignon en cabernet franc waren tot die tijd niet in de Toscaanse wijnwet opgenomen.

Desondanks zijn wijnboeren gaan experimenteren met als resultaat een wijn die ook buiten de grenzen al snel de aandacht op zich vestigde.

Omdat de wijn niet de gangbare classificatie mocht krijgen, werd hij ingedeeld in de categorie Vino da Tavola, tafelwijn. Wijnconnaisseurs etiketteerden hem al spoedig als Super Tuscan. In de afgelopen decennia is de Super Tuscan een begrip geworden in wijn-minnend Europa, om niet te zeggen een geuzennaam.

Midden jaren ’90 zijn Bordeaux-druiven wél in de Italiaanse wijnwetgeving opgenomen en is er een speciale classificatie gekomen voor de Super Tuscan: de zogenoemde IGT, Indicazione Geografica Tipica. Een erkenning, of beter gezegd, een status aparte binnen de wereldwijde wijnwereld was daarmee een feit.’

Spierballen

Een Super Tuscan zou dat niet zijn zonder krachtig smaakprofiel. Volgens Zeilstra heeft deze Italiaan een typerende smaak: ‘Het karakter van een Super Tuscan is voor mij niet verbonden met het gebied. Het is een heel andere wijn dan de wijnen die van origine uit Toscane komen. De smaak is afhankelijk van de blend die de boeren maken.’ Ter illustratie neemt Zeilstra het bekende Toscaanse wijnhuis Ornellaia. ‘ Dat maakt een blend van Bordeauxdruiven die doet denken aan het karakter van de Bordeaux, maar net iets zwoeler en eleganter is. Een volle wijnstijl met veel rood fruit en diepgang.’

Super Tuscan herkenbaar door prijs

De vraag wat zo´n wijn mag kosten, heeft wat uitleg nodig. ‘In principe is iedere wijn van Bordeauxdruiven en afkomstig uit Toscane te labelen als ‘Super Tuscan’, maar uiteindelijk bepalen we dat met z’n allen. Het gaat hier niet om een officiële titel, maar om erkenning van een wijnstijl die in de volksmond zo wordt genoemd.  De wijnen zijn verkrijgbaar vanaf zo’n € 30,-. Maar kijken we naar Super Tuscans van wijnhuizen als Ornellaia, Tignanello en Sassicaia, dan kom je al snel tussen de € 100,- en € 200,- uit. Niet goedkoop, maar dan ben je wél verzekerd van een Italiaanse topwijn.

Dé Super Tuscan: Tignanello

Tignanello is de allereerste Super Tuscan ooit geproduceerd. Al in 1970 produceerde Piero Antinori de eerste oogst. Als 'tafelwijn' veroverde Tignanello de (wijn)wereld en is nu een van de bekendste en meest geliefde Italiaanse wijnen. Maar wat is het geheim?

Matige reputatie Chianti

In de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw was het zeer gebruikelijk en conform de regels van de DOCG Chianti Classico om witte druiven (Trebbiano) toe te voegen aan de rode Chianti wijnen. Piero Antinori en zijn trouwe wijnmaker Renzo Cotarella wilde een veel betere wijn maken en zo onstond het idee voor Tignanello.

Single Vineyard, Cabernet Sauvignon en geen witte druiven

Zo laat Tignanello zich samenvatten, nu is dit volstrekt normaal, maar in de jaren 70 zorgde dit voor een revolutie in Toscane. Piero Antinori vond op zijn estate Tignanello, in de het hart van de Chianti Classico, het ideale terroir voor de Toscaanse Sangiovese én de Cabernet Sauvignon uit Bordeaux. Hij maakte een blend van 80% Sangiovese en 20% Cabernet Sauvigon en liet deze rijpen op kleine eikenhouten barriques. Geheel tegen de regels van de DOCG Chianti Classico, maar maakte hiermee wel een geweldige wijn: Tignanello.

Eerste Super Tuscan
De naam 'Super Tuscan' wordt nu te pas en te onpas gebruikt voor wijnen die naast Sangiovese ook een deel Cabernet Sauvignon of Merlot bevatten. Maar deze eretitel werd voor het eerst toegekend aan Tignanello door een Amerikaanse wijnjournalist. Want hoe noem je een wijn die buiten de DOCG regels valt en als Vino di Tavola op de markt werd gebracht, maar wel veel beter en kostbaarder was? 

Alleen in de beste jaren 
Sinds 1982 is de blend hetzelfde, naast Cabernet Sauvignon (15%) werd ook Cabernet Franc (5%) toegevoegd aan de blend. Tignanello wordt alleen in de beste jaren geproduceerd en dus niet in 1972, 1973,1974, 1976, 1984, 1992, en 2002.

De beste ooit: Tignanello 2016

Robert Parker: 97 punten

Deze oogst 2016 is voor Sangiovese zeer geslaagd in Toscane, nog iets beter zelfs dan het bejubelde oogstjaar 2015.