Bubbels na de Brexit

Gaan de Engelsen na de Brexit nog Franse champagne invoeren? Eigenlijk hebben ze die niet meer nodig, ze maken hun eigen champagne in Zuid-Engeland. Op dezelfde krijtbodem, in hetzelfde klimaat, met dezelfde druiven, en met evenveel geld en expertise. Alleen mag er wettelijk geen "champagne" op het etiket staan. Wij staken het Kanaal over.

Champagne werd niet uitgevonden door de Fransen, maar door de Engelsen: dat hebben zelfs de Fransen moeten toegeven.

Want dertig jaar vÚÚr de Franse monnik Dom Pťrignon de eerste fles champagne bottelde, maakte een zekere Christopher Merret deze schuimwijn al in Engeland. Het bewijs daarvan is geleverd: zijn bevindingen werden in 1662 gearchiveerd in de Royal Society in Londen.

Er was ook een technische reden waarom champagne in Engeland werd uitgevonden: alleen de Engelse industrie was toen in staat om glazen flessen te produceren die sterk genoeg waren om de druk van een gisting aan te kunnen. En precies dat is de essentie van champagne: een tweede gisting van witte wijn binnenin een fles, waardoor koolzuurbelletjes ontstaan die niet kunnen ontsnappen.

Maar hoe zit het dan met de vijftien miljoen jaar oude krijtbodem, waar Champagne zo prat op gaat en die zo belangrijk is voor de kwaliteit van haar champagnes? Welnu, die loopt onder het Kanaal door tot in Zuid-Engeland. Niet voor niets spreekt men van the white cliffs of Dover: het is hetzelfde witte krijt als in Champagne.

En het klimaat? Door de opwarming van de aarde heeft Zuid-Engeland het verschil met Champagne weggewerkt. De conclusie ligt voor de hand: waarom zou je hier, in haast gelijke omstandigheden, geen schuimwijn volgens de champagnemethode kunnen maken? Dat gebeurt dan ook, Engelse schuimwijn is vandaag booming business. Voorlopig alleen binnen Groot-BrittanniŽ zelf. Want qua prijs zijn de Engelse schuimwijnen niet competitief op het Europese vasteland. Het deert de Britten niet: ze genieten massaal van hun eigen sparkling wine. Sinds 2010 is het wijngaardareaal verdubbeld tot tweeduizend hectare. Er staan zelfs schuimwijnproducenten genoteerd op de Londense beurs.

Dat succes is de Fransen niet ontgaan. Zo besliste het bekende champagnehuis Taittinger om 70 hectaren grond te kopen in Zuid-Engeland, meer bepaald in Kent. Vroeger stonden er fruitbomen, nu groeien er wijnstokken: van pinot noir, pinot meunier en chardonnay, net zoals in Champagne. Het objectief is om 300.000 flessen schuimwijn te produceren: een peulschil vergeleken met de 6 miljoen flessen van Taittinger in Champagne. Maar grote baas Pierre-Emmanuel Taittinger ziet dit als een project op lange termijn: "In Champagne zelf is uitbreiding bijna niet meer mogelijk. En de prijs per hectare ligt hier 20 keer lager dan in Champagne." De eerste flessen worden na 2021 op de markt verwacht.

Ook Vranken-Pommery, het grote Franse champagnehuis van de Belg Paul-FranÁois Vranken, heeft gronden gekocht in Zuid-Engeland. Zelfs eigenaars van kleinere domeinen verhuizen naar hier om sparkling te produceren, zoals Didier Pierson die in Champagne 6 hectare bezit: "Ik was in 2005 de eerste Champenois die de oversteek maakte". Hij heeft er nu ook een consultancybedrijfje onder de naam Piersons Spirit of Wine, waarmee hij Engelse schuimwijnproducenten met raad en daad bijstaat.

Josh Donaghay-Spire, wijnmaker van Chapel Down Wines in Kent, zag het de laatste jaren allemaal gebeuren. "Hopelijk weten de Fransen dat ze hun schuimwijn hier geen champagne mogen noemen", zegt hij met Britse ironie. Chapel Down Wines, eigendom van een groep investeerders, is met een half miljoen flessen de grootste schuimwijnproducent van Engeland. Het bedrijf bezit eigen wijngaarden, maar koopt ook druiven van andere wijngaarden. Vroeger werd hier ook stille wijn gemaakt, maar alle wijnstokken werden uitgerukt om ze systematisch te vervangen door chardonnay en pinot noir, de twee belangrijkste druiven in Champagne.
"De vraag naar schuimwijn is alsmaar gegroeid", zegt Josh, "Vandaar dat steeds meer landbouwers in Zuid-Engeland overschakelen op het kweken van druiven voor schuimwijn, waarmee ze bovendien meer verdienen dan met groenten en fruit."
Chapel Down Wines levert schuimwijn aan grote supermarktketens in Engeland, en ook aan gerenommeerde restaurants. "De Engelsen zijn fier op hun schuimwijn", zegt hij, "Elk jaar zijn we uitverkocht."

Ook in Kent ligt het domein Gusborne, voor ruim 70% eigendom van een Britse lord, Lord Ashcroft. Hij is een van de rijkste mensen in Groot-BrittanniŽ en was een van de topfiguren van de Conservative Party. Het estate Gusborne heeft een rijke geschiedenis die teruggaat tot 1410, Lord Ashcroft kocht het in 2013 van een koppel dat er al met schuimwijn was begonnen. Net zoals in Franse champagnehuizen wordt hier een klassieke brut reserve gemaakt van de drie champagnedruiven, een blanc de blancs (een verfijnde versie van alleen chardonnay) en een rosť.

Van Kent reizen we naar de grens van West en East Sussex. Daar bevindt zich een ander succesvol domein: Ridgeview Estate. Simon en Tamara Roberts, broer en zus, namen na het overlijden van hun vader Mike het domein over. Mike Roberts maakte fortuin in de computerbusiness en investeerde in 1994 in de productie van schuimwijn. Hij begon from scratch: alle wijnstokken moesten nog aangeplant worden. Pas in 2000 kon hij zijn eerste fles op de markt brengen. Hij wilde alleen de drie klassieke champagnedruiven - chardonnay, pinot noir en pinot meunier - en dat is nog altijd zo. De schuimwijnen blijven om en bij de drie jaar op hun bezinksel liggen, langer dus dan het wettelijke minimum van 12 maanden in Champagne. Het gamma is uitgebreid: van een klassieke blend, over blanc de blancs (van alleen chardonnay) en blanc de noirs (van alleen pinot noir en/of pinot meunier), naar rosť. Alles ademt hier de Franse champagnecultuur.

Een al even gereputeerde Engelse schuimwijn is Nyetimber in West Sussex. Het 50 hectare grote domein, met een prachtig landhuis uit de twaalfde eeuw, is een magische plek. Voordien behoorde dit toe aan een Amerikaans koppel, dat al in 1988 druiven voor schuimwijn aanplantte. In 2006 werd het domein gekocht door een Nederlander, Eric Heerema, een zakenadvocaat die in asset investments doet en in Engeland woont. Hij heeft de wijngaard uitgebreid tot meer dan 100 hectare, volgeplant met alleen de drie klassieke druivenrassen voor champagne.
Als wijnmaker trok hij een jonge Canadese vrouw aan, Cherie Spriggs, die in Zuid-AustraliŽ oenologie heeft gestudeerd. Een classic blend uit 1995 overtuigt mij van het potentieel: dit is een schitterende, fijne en complexe schuimwijn, met een verrassende bewaarkracht. Ook de blanc de blancs 1998 (van alleen chardonnay) en de blanc de noirs 2003 (van alleen pinot meunier) kunnen naast heel wat Franse champagnes staan. Dat de jaargang vermeld wordt, is gebruikelijk bij Engelse schuimwijnen, in tegenstelling tot Franse champagnes die meestal wijnen van verschillende jaargangen bevatten om de smaak en stijl consistent te houden. In Engeland is de vraag zo hoog ten opzichte van het aanbod dat dit niet mogelijk is: alle druiven van elke oogst worden opgebruikt.

De grootste verrassing wacht ons bij Davenport Vineyards. Hier is geen sprake van een groot zakelijk project, integendeel. Als zoon van een appelboer beschikte Will Davenport niet over financiŽle middelen, maar wel over veel passie. Hij werkte in wijndomeinen in CaliforniŽ, AustraliŽ en de Elzas, maar zijn grote droom was een eigen domein. Op een gedeelte van het domein van zijn vader begon hij in 1991 wijnstokken te planten op amper 2 hectare, nu heeft hij bijna 10 hectare. Een oude melkboerderij transformeerde hij tot een kelder om er schuimwijn te maken. Zijn wijngaard is prachtig gelegen, op glooiende heuvels, zuidwestelijk georiŽnteerd.
Davenport koos voor de biologische teelt van druiven en voor de filosofie van het non-interventionisme, waarbij de wijnmaker zo weinig mogelijk ingrijpt in het proces van druif tot wijn. "Vanaf het begin wilde ik een eigen stijl", zegt hij, en daar is hij in geslaagd. Zijn schuimwijn Limney is verfijnd en complex.

Van groot en solide tot klein en alternatief: het bruist van creativiteit en ondernemingslust in de wereld van de sparkling wines in Zuid-Engeland


Engelse schuimwijnen zijn niet in ons land verkrijgbaar, wel in Groot-BrittanniŽ zelf in supermarkten, wijnshops en warenhuizen zoals Harrods in Londen. De meeste producenten hebben ook een webshop waar je hun schuimwijnen kan kopen. 

Bruno Vanspouwen